Geschiedenis Witte Kerk
Heerenweg 32 — een middeleeuws rijksmonument met diepe wortels in Heiloo.
De Witte Kerk staat op een oude kerkheuvel aan de Heerenweg. Al meer dan duizend jaar is dit een bijzondere plek in Heiloo — eerst als moederkerk voor de omgeving, later als protestants kerkgebouw en vandaag als plek voor bijzondere vieringen en cultuur.
Vroege geschiedenis
Van missie tot moederkerk
De geschiedenis van de Witte Kerk gaat terug tot de achtste eeuw. Toen bouwden monniken uit Engeland en Ierland hier mogelijk een eerste houten kerkje. Bij opgravingen in de jaren zestig werden resten van dit vroege kerkje onder de huidige kerk gevonden.
De kerk staat op een duin, onderdeel van de strandwal Limmen–Heiloo–Alkmaar. Naast de kerk ligt de Willibrordusput, volgens de overlevering ontstaan door Willibrord. De put kreeg in 1881 een nieuw ontwerp van architect P.J.H. Cuypers en in 1947 zijn huidige vorm.
In de twaalfde eeuw werd het houten kerkje vervangen door een tufstenen kerk in Romaanse stijl, met een toren uit de dertiende eeuw. De kerk was lange tijd de moederkerk voor vele dorpen in de omgeving. In de vijftiende eeuw werd ze uitgebreid met een transept en een gotisch koor.
Tweede helft 16e eeuw
Brand, herstel en Reformatie
In oktober 1574 werd de kerk na het beleg van Alkmaar door de geuzen in brand gestoken. Het gotische koor en dwarsschip liepen onherstelbare schade op; de noordelijke zijmuur, de westelijke muur en de toren bleven overeind. Pas in 1632 kon de kerk weer voor diensten worden gebruikt.
Na de Reformatie werd de kerk gebruikt door de gereformeerde gemeenschap. De grote luidklok, gegoten in 1613, hangt nog steeds in de toren. Op het kerkhof zijn de contouren van de oorspronkelijke, grotere middeleeuwse kerk in de bestrating zichtbaar.
Restauraties en de witte gevel
In 1863 werd de zuidmuur vernieuwd en de kerk wit geschilderd — om eerdere herstelwerkzaamheden te verhullen. Pas sinds de Tweede Wereldoorlog spreekt men van het ‘Witte Kerkje’ en later van de ‘Witte Kerk’.
Tussen 1964 en 1966 onderging de kerk een grote restauratie onder leiding van architect H.F. Rapange. De ingang werd verplaatst naar de toren, het interieur werd aangepast en het orgel kreeg een nieuwe plek aan de westgevel. Kerk en toren zijn sinds 1967 beschermd als rijksmonument.
Muziek
Twee orgels
De Witte Kerk heeft twee orgels. Het grote orgel is in 1966 door Flentrop Orgelbouw gebouwd met een front en pijpen uit een orgel uit circa 1740, oorspronkelijk afkomstig uit een rooms-katholieke schuilkerk in Alkmaar.
Daarnaast staat in de kerk een kabinetorgel van een onbekende bouwer uit omstreeks 1810–1820. Het is in 1987 gerestaureerd en door Flentrop in de kerk geplaatst. Sinds de jaren 1970 worden in de Witte Kerk regelmatig orgelconcerten gegeven.
Hedendaags gebruik
Sinds 2001 vinden de wekelijkse zondagse erediensten van de Protestantse Gemeente Heiloo plaats in de nabijgelegen Ter Coulsterkerk. De Witte Kerk wordt nog gebruikt voor bijzondere vieringen — zoals in de Stille Week — en voor huwelijken en rouwdiensten. In de zomermaanden is de kerk op woensdagen open voor bezichtiging; er vinden ook culturele activiteiten en concerten plaats.
Meer weten? Zie ook wittekerk-heiloo.nl en het boek Meer dan 1000 jaar Witte Kerk in Heiloo van Jaap de Graaf.
Witte Kerk, Heerenweg 32 — een plek met meer dan duizend jaar geschiedenis.